Doortastende aanpak netcongestie moet dreigende miljardenschade vermijden
4 noodzakelijke pistes in nieuwe Voka paper
4 maart 2026
Bedrijven die willen investeren moeten steeds langer wachten vooraleer ze een aansluiting krijgen op het elektriciteitsnet. Die netcongestie is bedreigend voor de ontwikkeling en de groei van de Vlaamse economie. Beleid, netbeheerders en regulatoren moeten dringend actie ondernemen om de wachtrijen beter te organiseren, het net te versterken en een prioriteitenkader in te voeren. In een nieuwe Voka paper worden 4 noodzakelijke pistes uitgewerkt die ervoor moeten zorgen dat een ontwrichtende aansluitingsstop bij ons vermeden kan worden.
“Zonder elektriciteit, geen economie. Netcapaciteit is ongelooflijk belangrijk want het bepaalt waar economische groei mogelijk is, welke bedrijven kunnen investeren en hoe snel de verduurzaming van onze industrie kan verlopen. Industriële elektrificatie in industrie- en havenzones moet voor Voka voorrang krijgen bij de toewijzing van de netcapaciteit. Als we op korte termijn de netcongestie niet gecoördineerd aanpakken, lopen we miljardenschade op”, zegt Frank Beckx, gedelegeerd bestuurder van Voka.
Dreigende miljardenschade
Ondernemingen in Vlaanderen moeten soms tot meer dan een jaar wachten op een aansluiting op het elektriciteitsnet of een verzwaring van hun aansluiting. Netcongestie is een relatief nieuw, maar snel verergerend fenomeen in Vlaanderen. Het aantal projecten dat niet meer klassiek kan worden aangesloten, stijgt exponentieel. In maart 2025 was er sprake van 35 dossiers. In maart 2026 ging het al om 1250 dossiers waarvan 600 projecten rond batterijparken. Dat verklaart netbeheerder Fluvius tijdens de voorstelling van de nieuwe Voka paper.
De elektrificatie van industrie, mobiliteit en gebouwen vormt nochtans een cruciale hefboom voor de klimaatdoelstellingen en voor onze economische ontwikkeling. Netcongestie leidt ertoe dat investeringen vertragen, projecten on hold gezet worden en de uitrol van duurzame technologieën wordt afgeremd. Zonder ingrijpen riskeren we dezelfde structurele stilstand als in Nederland, waar 14.000 bedrijven in de wachtrij staan en de economische schade op tientallen miljarden euro wordt geraamd.
Ongeziene wachtrijen
De vraag naar netcapaciteit stijgt exponentieel. Industriële elektrificatie, warmtepompen, e-boilers, datacenters en batterijparken concurreren steeds meer om schaarse ruimte op het net. De wachtrijen bij de netbeheerders zwellen aan tot ongeziene proporties: bij Fluvius gaat het om ruim 1,7 GW, bij Elia staat tot 56 GW in de wachtrij (waarvan 57% in oriëntatiestudie). Een groot deel van die aanvragen is echter speculatief, onrijp of parallel ingediend, waardoor de echte netnoden troebel zijn en de beschikbare capaciteit kunstmatig geblokkeerd raakt.
Doortastende en onmiddellijke actie nodig
Vlaanderen heeft alle troeven in handen om een voortrekker te zijn in elektrificatie en duurzame industrie. Maar daarvoor is één voorwaarde essentieel: een net dat meegroeit met de ambities van ondernemingen. Er is een doortastende en onmiddellijke actie nodig van alle actoren: de Vlaamse en federale overheid, regulatoren VNR en CREG, netbeheerders Elia en Fluvius én bedrijven. Deze spelers moeten elk binnen hun domein, maar met een gemeenschappelijk doel, de handen aan de ploeg slaan.
Voka stelt 4 noodzakelijke pistes voor die gezamenlijk en gecoördineerd moeten worden aangepakt.
- Versnelde en anticiperende netinvesteringen. Zonder forse investeringen in netuitbreiding en modernisering is geen enkele andere maatregel voldoende. ‘No regret’-investeringen door Elia en Fluvius, zoals de uitbreiding en verzwaring van transformatorstations, verdere vermazing van middenspanning en de backbone-lijnen (380kV) zijn essentieel om de ruggengraat van het net te versterken. Dit zijn investeringen in elektriciteitsinfrastructuur waarvan het nut sowieso gegarandeerd is hoe snel of traag de energietransitie verloopt.
- Wachtrijbeheer. Door maturiteitscriteria in te voeren (bv. grondrechten) en projecten die geen voortgang kunnen aantonen uit de wachtrij te halen, wordt de beschikbare capaciteit efficiënter benut. Dit zorgt ervoor dat projecten die werkelijk rijp zijn ook sneller kunnen aansluiten. Minder aanvragen in de wachtrij betekent ook een snellere doorlooptijd van projectaanvragen bij de netbeheerders. De regulatoren, de Vlaamse Nutsregulator (VNR) en de federale CREG, moeten hiervoor de nodige handvaten geven aan de netbeheerders.
- Vlaams en federaal afwegingskader. De klassieke aanpak ‘first come, first served’ is niet langer efficiënt of eerlijk. Door capaciteit op te delen in segmenten (‘swimming lanes’) per type gebruiker (industrie, hernieuwbare energie, opslag, datacenters) worden strategische keuzes mogelijk die economische meerwaarde en maatschappelijke prioriteiten beter weerspiegelen. Een decretaal en wettelijk verankerd afwegingskader is nodig als beter wachtrijbeheer onvoldoende blijkt om alle noden aan te sluiten. Voka schuift zelf een duidelijke prioritering van dat kader naar voor: de focus moet op midden- en hoogspanning liggen. Op laagspanning is er geen congestie en is er veel potentieel om flexibel om te gaan met stroom waardoor meer capaciteit kan vrijgemaakt worden op de hoger gelegen netten. Industriële elektrificatie in industriezones en havengebieden moet voorrang krijgen. Batterijprojecten dienen altijd netvriendelijk behandeld te worden en datacenters worden best voorbehouden voor niet-congestiezones en onder voorwaarden zoals eigen energieproductie.
- Maximale flexibiliteit. Meer flexibiliteit maakt het mogelijk om meer projecten aan te sluiten zonder het net te overbelasten. Bedrijven kunnen via marktmechanismen vermogen beschikbaar stellen tijdens piekmomenten, wat de druk op het net verlaagt. Flexibele aansluitingen zijn een cruciale overbruggingsoplossing, maar moeten beter wettelijk verankerd en aantrekkelijk gemaakt worden voor bedrijven, bijvoorbeeld via tarieven. Voka vraagt aan bedrijven maximaal flexibel te zijn waar mogelijk, solidair te zijn door ongebruikte capaciteit vrijwillig vrij te geven en tijdig in overleg te treden met de netbeheerders over toekomstige investeringsplannen en vermogensbehoeften zodat zij hierop kunnen anticiperen.
Lees hier de Voka paper:
Voka Paper Netcongestie.pdf
PDF - 2.1 Mb
